Kva+er+ein+Wiki?

Den tekonlogiske utviklinga i retning frå det å lese og finne informasjon til å skape og dele informasjon online, gir skulen nye moglegheiter i høve til læring og utvikling. Denne utviklinga opnar for læring tvers gjennom tradisjonelle skiljelinjer. I denne samanheng er wiki eit godt eigna verktøy, men kva er det eigentleg? På denne sida går eg nærmare inn på kva ein wiki er. Eg har også prøvd å sjå wiki i samanheng med web 2.0 og samansette tekstar.

**Fig1 http://en.wikipedia.org/wiki/Web_2.0. 1:

Web 2.0 generasjonen ** Dei siste åra har det vokse fram digitale verktøy som t.d. Facebook, You Tube, Myspace. Desse verktøya blir omtala som andre generasjons Internett tenester (O`Reily, 2005). http://www.oreillynet.com/pub/a/oreilly/tim/news/2005/09/30/what-is-web-20.html Gjennom web 2.0 har det vokse fram ein ny sosial praksis på nettet (Alexander, 2006). Det har skjedd ei utvikling frå det å lese og finne informasjon til i aukande grad å skape og dele informasjon med andre nettbrukarar. Følgjeleg blir det brukarane som dynamisk utviklar nettsidene framfor databasane. Utgongspunktet er at ein i staden for å arbeide aleine, tek i bruk den felles intelligensen – nettbrukarane arbeider i saman og innanfor dei same reglane. Bloggar, Wikipedia, Myspace er døme på stader der det er brukarane som skaper innhaldet. I desse sosiale nettverka ligg det store moglegheiter for læring og kunnskapsdanning. Det er ei stor utfordring for mange lærarar å kunne gjere seg nytte av læringspotensialet som ligg i Web 2.0. Desse utfordringane og moglegheitene har eg sett nærare på her.  ** Samansette tekstar ** Ein wiki vil som oftast framstå som ein samansett tekst. Elevane vil i tillegg til tekst også leggje inn bilete, film, lyd, lenkjer til andre ressursar osb. Gunnar Liestøl har i artikkelen //Sammensatte tekster-sammensatt kompetanse// (2006) sett på kva ein samansett tekst er og kva for kompetanse ein må ha for å kunne utvikle slike tekstar. Ein samansett tekst føreset eit utvida tekstomgrep og inneheld i tillegg til tradisjonell skriftkultur også andre medieuttrykk som bilete, film og lyd. //Bilete// endrar seg ikkje over tid og dei kan formidle presis informasjon om form, farge og identitet. Bilete er derimot avhengige av å bli sett inn i ein samanheng og let seg lett kombinere med andre teksttypar. //Skrift// er også ein stabil og presis tekstype som lett kan kombinerast med bilete. I motsetnad til bilete kan skrifta framstille abstrakte samanhengar, hierarkiske strukturar, konklusjonar, argumentasjon, forteljing og bevisføring. //Levande bilete// føreset endring over tid. Filmen skildrar rørsle: hendingar og handlingar, årsaker, historiar og forteljingar. //Lyd// vart først og fremst utvikla for å kunne bevare musikk og tale. Lyd kan også vera samansett, t.d. av musikk og tale. I dagens samfunn møter ein samansette tekstar i mange ulike format. Liestøl har som nevnt tidlegare også sett på kva for kompetanse ein må ha for å kunne forstå og skape samansette tekstar, og korleis ein kan vidareutvikle desse. Han meiner at lærarane sit på meir kompetanse enn dei sjølve trur og at i samarbeid med elevane kan lærarane meistre utfordringane som oppstår i arbeid med samansette tekstar. Lærarane har solid skulering i det å skape den tradisjonelle teksten, men har vanskar med å møte dei digitale utfordringane. Elevane innehar derimot digitale dugleikar som er naudsynt for å meistre internet, dataspel o.l. Det er nettopp i denne situasjonen der den eine har noko den andre manglar, men treng, at kommunikasjonen, samarbeidet og dialogen mellom dei to partane blir viktig (Liestøl, 1999). Samarbeid omkring ein wiki i vil kunne utnytte både lærarane og elevane sin kompetanse.  **Kva er ein Wiki? ** Ein wiki er altså ein del av web 2.0 generasjonen. Sjølve ordet Wiki er hawaiisk og tyder kjapp. Ordet og konseptet kjem frå Ward Cunningham i 1995. Han laga også den første wiki-serveren ved hjelp av programspråket Perl. <span style="font-family: 'Comic Sans MS', cursive;"><span style="font-family: Verdana, Geneva, sans-serif;">Programvara Wiki er eit personleg publiseringsverktøy som gjer det enkelt for brukarane å lage, endre og lenkje nettsider saman. <span style="font-family: 'Comic Sans MS', cursive;">[2] Det som skil Wikiane frå tradisjonelle nettsider er at dei er dynamiske og kan endrast av andre og ikkje berre av eigaren av nettsida. Brukarane av ein wiki kan velje om han/ho vil registrere seg. Er ein registrert brukar får ein administratorstatus og kan endre innhaldet på Wikien på ein enkel måte. Då kan ein både opprette og slette rom (spaces) og redigere dei eksiterande romma. Wikien vert på denne måten utvikla i eit samarbeid mellom brukarane. <span style="font-size: 80%; font-family: 'Times New Roman', Times, serif;"><span style="font-family: Verdana, Geneva, sans-serif;"><span style="font-family: 'Comic Sans MS', cursive;"><span style="font-family: Verdana, Geneva, sans-serif;">Dersom ein opprettar ein wiki, må ein ta stilling til kva innstillingar som skal gjelde for rommet. Ein må avgjere om rommet skal vere eit gruppe -eller offentleg rom, der alle brukarane fritt kan redigere innhald. Som registrert brukar kan ein også invitere medlemmer og opprette personleg wiki eller gruppewiki. På denne måten kan grupper samarbeide om prosjekt utan at andre har tilgong, noko som er svært nyttig i skulesamanheng. Wikien har som oftast ein meny som er sett saman av sider for tekstleg innhald, diskusjonsforum der innlegga kan diskuterast, historikk der ein kan samanlikne og spore redigerte innlegg og ein meldingsfunksjon der ein kan følgje med på alle endringar som blir gjorde. Redigeringsfunksjonen/editoren gjer det mogleg å leggje til eller endre innhald. <span style="font-family: 'Comic Sans MS', cursive;"><span style="font-family: 'Times New Roman', Times, serif;"><span style="font-family: 'Comic Sans MS', cursive;"> [1] http://no.wikipedia.org/wiki/Wiki [2] http://no.wikipedia.org/wiki/Wiki <span style="font-family: 'Times New Roman', Times, serif;"> media type="youtube" key="ZmByB0sIPog" height="265" width="320" media type="youtube" key="-dnL00TdmLY" height="265" width="320"